4 bài tập Python lớp 9 về biến, input và output có lời giải

Trong Python, biến, lệnh input() và lệnh print() là những viên gạch đầu tiên để tạo nên một chương trình. Khi nắm chắc ba thành phần này, em có thể viết chương trình hỏi dữ liệu, tính toán và đưa kết quả ra màn hình. Bài viết dưới đây gồm bốn bài tập Python lớp 9 có mức độ từ dễ đến vừa. Mỗi bài đều có gợi ý, mã nguồn hoàn chỉnh và phần giải thích để em có thể copy chạy thử trên máy.

Mục tiêu: biết đặt tên biến, đổi dữ liệu nhập vào thành số, tính biểu thức, định dạng kết quả và kiểm tra chương trình bằng nhiều bộ dữ liệu.

Kiến thức cần nhớ trước khi làm bài

Biến là tên dùng để lưu dữ liệu, chẳng hạn tuoi = 14. Lệnh input() luôn nhận dữ liệu dưới dạng chuỗi, vì vậy khi cần tính toán em phải dùng int() hoặc float(). Lệnh print() giúp hiển thị kết quả. Có thể dùng f-string như f"Diện tích = {dien_tich}" để ghép chữ và giá trị rõ ràng hơn.

Bài 1: Tính tổng và tích của hai số

Đề bài: Nhập hai số nguyên a và b. In ra tổng, hiệu, tích và thương của hai số.

Gợi ý

Đọc hai số bằng int(input()). Tạo bốn biến kết quả. Vì phép chia cho 0 gây lỗi, hãy kiểm tra b trước khi tính thương.

Lời giải hoàn chỉnh

a = int(input("Nhập số a: "))
b = int(input("Nhập số b: "))

print("Tổng =", a + b)
print("Hiệu =", a - b)
print("Tích =", a * b)

if b != 0:
    print("Thương =", a / b)
else:
    print("Không thể chia cho 0")

Giải thích: int() đổi dữ liệu nhập thành số nguyên. Các toán tử +, -, * thực hiện phép tính. Điều kiện b != 0 giúp chương trình an toàn khi người dùng nhập số 0.

Chạy thử: nhập 8 và 2, kết quả lần lượt là 10, 6, 16 và 4. Nhập 8 và 0 để kiểm tra trường hợp đặc biệt.

Bài 2: Đổi độ C sang độ F

Đề bài: Nhập nhiệt độ Celsius và đổi sang Fahrenheit theo công thức F = C * 9 / 5 + 32.

Gợi ý

Vì nhiệt độ có thể là số thập phân, hãy dùng float(). Lưu kết quả vào biến fahrenheit và in với hai chữ số sau dấu phẩy.

Lời giải hoàn chỉnh

celsius = float(input("Nhập nhiệt độ C: "))
fahrenheit = celsius * 9 / 5 + 32
print(f"{celsius:.2f} độ C = {fahrenheit:.2f} độ F")

Giải thích: float() phù hợp với dữ liệu như 36.5. Cú pháp :.2f trong f-string làm tròn và hiển thị hai chữ số thập phân. Em có thể thử 0, 37.5 và -10 để kiểm tra.

Bài 3: Tính tiền mua vở

Đề bài: Một quyển vở có giá p đồng. Nhập số lượng n và giá p, sau đó tính số tiền phải trả. Nếu mua từ 10 quyển trở lên, giảm 10 phần trăm.

Gợi ý

Tính tiền gốc bằng n * p. Dùng if để xét số lượng. Tiền sau giảm bằng tiền gốc nhân 0.9.

Lời giải hoàn chỉnh

so_luong = int(input("Nhập số quyển vở: "))
don_gia = float(input("Nhập đơn giá mỗi quyển: "))
tien_goc = so_luong * don_gia

if so_luong >= 10:
    giam = tien_goc * 0.10
else:
    giam = 0

tien_phai_tra = tien_goc - giam
print(f"Tiền gốc: {tien_goc:,.0f} đồng")
print(f"Giảm giá: {giam:,.0f} đồng")
print(f"Cần thanh toán: {tien_phai_tra:,.0f} đồng")

Giải thích: Biến tien_goc, giam và tien_phai_tra giúp bài toán dễ đọc. Dấu phẩy trong :,.0f giúp số tiền dễ quan sát. Hãy thử 5 quyển và 10 quyển để thấy sự khác nhau.

Bài 4: Tính điểm trung bình ba môn

Đề bài: Nhập điểm Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh. Tính điểm trung bình, in kết quả với hai chữ số thập phân và thông báo học sinh có đạt điểm trung bình từ 5 hay không.

Gợi ý

Dùng float() cho ba điểm. Điểm trung bình là tổng chia 3. Dùng if diem_tb >= 5 để đưa ra nhận xét.

Lời giải hoàn chỉnh

toan = float(input("Điểm Toán: "))
van = float(input("Điểm Ngữ văn: "))
anh = float(input("Điểm Tiếng Anh: "))

diem_tb = (toan + van + anh) / 3
print(f"Điểm trung bình: {diem_tb:.2f}")

if diem_tb >= 5:
    print("Kết quả: Đạt")
else:
    print("Kết quả: Chưa đạt")

Giải thích: Chương trình nhận ba dữ liệu độc lập rồi tạo biến kết quả. Điều kiện dùng toán tử so sánh >=. Em nên thử dữ liệu 8, 7, 9; dữ liệu 5, 5, 5; và dữ liệu 4, 4, 4 để kiểm tra biên.

Tổng kết và bài tập tự luyện

Bốn bài trên giúp em luyện quy trình cơ bản: nhập dữ liệu, chuyển kiểu, tính toán, kiểm tra điều kiện và xuất kết quả. Khi đã quen, em hãy xem thêm bài tập Python lớp 9 về câu lệnh điều kiện và bài tập về vòng lặp để nâng dần độ khó.

Thử thách: sửa Bài 3 để giảm 15 phần trăm nếu mua từ 20 quyển, hoặc sửa Bài 4 để xếp loại Giỏi, Khá, Trung bình và Chưa đạt. Hãy luôn chạy thử với dữ liệu thông thường, dữ liệu ở biên và dữ liệu có thể gây lỗi.

Checklist tự kiểm tra trước khi nộp bài

Em hãy kiểm tra tên biến có dễ hiểu hay không, dữ liệu nhập vào đã được đổi đúng kiểu chưa và kết quả có đúng với phép tính trên giấy không. Với bài có phép chia, luôn thử mẫu số bằng 0. Với bài điểm số, hãy thử giá trị nhỏ nhất, lớn nhất và đúng mốc 5 hoặc 10. Sau khi chạy xong, em có thể đổi lời nhắc trong input() để chương trình thân thiện hơn.

Bài tự luyện thêm: nhập bán kính hình tròn và tính chu vi, diện tích; nhập số phút rồi đổi thành giờ và phút; nhập số tiền rồi tách thành các mệnh giá. Những bài nhỏ này giúp em luyện biến và biểu thức trước khi chuyển sang câu lệnh điều kiện.